Zorginnovatie op Dutch Design Week 2026

Van 17 tot en met 25 oktober staat Eindhoven in het teken van Dutch Design Week (DDW). Met honderden tentoonstellingen en interactieve ervaringen laat het evenement zien hoe design kan bijdragen aan maatschappelijke vraagstukken. GrowWork bezocht op Strijp-S de tentoonstelling Gezonde spanning, gepresenteerd door branchevereniging ActiZ. Zes projecten laten hier zien hoe een ontwerpende aanpak kan bijdragen aan de veranderende ouderenzorg. De rode draad? Zorginnovatie vraagt om een frisse blik, het durven loslaten van vertrouwde werkwijzen en de bereidheid om samen iets nieuws te proberen.

De ouderenzorg staat voor grote uitdagingen. De zorgvraag verandert, personeel is schaars en de behoefte aan passende, persoonsgerichte zorg groeit. Dat vraagt om andere manieren van werken en samenwerken. Maar verandering brengt ook onzekerheid met zich mee. Wat gebeurt er als we vertrouwde routines loslaten? Welke mogelijkheden ontstaan er als we niet direct naar oplossingen zoeken, maar eerst andere vragen stellen?

Precies die gedachte staat centraal in Gezonde spanning.

In zes projecten onderzoeken zorgprofessionals, ontwerpers en andere betrokkenen hoe de ouderenzorg anders kan worden ingericht. Van kunst en duurzaamheid tot toekomstbestendige woonomgevingen en kunstmatige intelligentie (AI). Steeds met de volgende vraag: Hoe ontwerp je de zorg van de toekomst?

Stel je voor: je bent 83 jaar, hebt zorg nodig en technologie speelt een steeds grotere rol in je dagelijks leven. Hoeveel van die zorg wil je overlaten aan AI? Wanneer geeft technologie je meer vrijheid? En op welk moment heb je liever een mens naast je? Met de interactieve AI-spiegel, ontwikkeld vanuit het Surplus AI-lab in samenwerking met Goodnews – Boldly, worden deze vragen ineens persoonlijk. Tijdens de ervaring kijk je in een spiegel en ontmoet je een oudere versie van jezelf. Vervolgens krijg je verschillende zorgsituaties voorgelegd waarin je keuzes maakt over de inzet van technologie. Het bijzondere is dat je deze keuzes niet maakt vanuit je rol als zorgprofessional, bestuurder of beleidsmaker, maar als iemand die zelf afhankelijk is van zorg.

Dat geeft een heel ander perspectief.

AI kan bijdragen aan zelfstandigheid, veiligheid en meer eigen regie. Tegelijkertijd roept de inzet ervan vragen op over privacy, autonomie en menselijk contact. Want wanneer is technologie een waardevolle aanvulling en wanneer gaat het ten koste van persoonlijke aandacht? De AI-spiegel geeft bewust geen goede of foute antwoorden. Het doel is om mensen aan het denken te zetten over hun wensen, waarden en grenzen. De keuzes die bezoekers maken, vormen het startpunt voor gesprekken over hoe AI op een mensgerichte manier kan worden ingezet.

Want uiteindelijk gaat het bij AI in de zorg niet alleen om wat technisch mogelijk is, maar vooral om wat mensen wenselijk vinden.

De uitdagingen in de ouderenzorg zijn complex. Denk aan personeelstekorten, een groeiende zorgvraag en de behoefte aan toekomstbestendige zorg. Vraagstukken die niet door één organisatie alleen kunnen worden opgelost. Juist daarom is samenwerking zo belangrijk. Dat laten twee projecten binnen Gezonde spanning goed zien. In Later als ik oud ben… van Pieter van Foreest en ontwerpbureau Muzus worden verschillende toekomstscenario’s zichtbaar gemaakt om lokale partners met elkaar in gesprek te brengen. Welke toekomst willen we samen realiseren? En welke rollen en verantwoordelijkheden horen daarbij?

Een andere aanpak zien we bij Watsnjoe, waar zorgprofessionals van Thebe, Mijzo en De Wever samenwerken met ontwerpers en experts aan vraagstukken uit de dagelijkse zorgpraktijk. Door klein te beginnen, ideeën te testen en ervaringen te delen, ontdekken zij samen wat werkt.

Beide projecten benadrukken het belang van kennisdeling, samenwerking en ruimte om te experimenteren. Want de toekomst van de zorg ontwerp je niet vóór elkaar, maar mét elkaar.

Ook voor zorgorganisaties en hun samenwerkingspartners ligt hier een belangrijke kans. Door over organisatiegrenzen heen te kijken en van elkaar te leren, kunnen zij samen werken aan oplossingen die aansluiten op de praktijk en toekomstbestendige zorg.

Soms begint zorginnovatie bij iets heel alledaags. Dat wordt zichtbaar in het project van Humanitas Rotterdam en Sustainers, waarin duurzaamheid en de dagelijkse zorgpraktijk samenkomen.

Neem bijvoorbeeld het gebruik van handschoenen tijdens de zorgverlening. Een ogenschijnlijk eenvoudige keuze, maar wel één waarbij verschillende belangen een rol spelen. Wat betekent die keuze voor de bewoner, de zorgprofessional, familieleden, de organisatie en het milieu? Er zijn uiteenlopende belangen en gevolgen.

Het project laat zien hoe ingewikkeld zulke dagelijkse afwegingen kunnen zijn. Duurzamer werken vraagt om meer dan grote beleidsplannen. Het gaat ook om bewustwording en keuzes op de werkvloer, waarbij veiligheid, kwaliteit van zorg en duurzaamheid zorgvuldig tegen elkaar worden afgewogen.

Een andere interessante invalshoek komt terug in het project van Cordaan en ROC Amsterdam-Flevoland, waarin kunst en zorg samenkomen. Hier ontwikkelen zorgprofessionals creatieve vaardigheden en maken kunstprofessionals kennis met de zorgpraktijk. Door deze werelden met elkaar te verbinden, ontstaat ruimte om op een andere manier naar het welzijn van bewoners te kijken. Een vraag uit de tentoonstelling vat die gedachte mooi samen:

‘Wat als we gezondheid niet langer definiëren als de afwezigheid van ziekte, maar als de aanwezigheid van kwaliteit van leven?’

Het is een vraag die verder gaat dan medische zorg alleen. Want wat maakt het leven voor iemand waardevol? Welke rol spelen creativiteit, ontmoeting en persoonlijke aandacht? En hoe kunnen zorgprofessionals daar in hun dagelijkse werk ruimte voor maken?

Die aandacht voor kwaliteit van leven zien we ook terug bij Over&Weer. In dit project werken bewoners, naasten en professionals aan woonomgevingen waarin welzijn, ontmoeting en eigen regie centraal staan.

Beide projecten maken duidelijk dat goede ouderenzorg verder gaat dan medische ondersteuning. Ook de leefomgeving en de ruimte om het leven op een eigen manier vorm te geven, zijn van groot belang.

De zes projecten op Dutch Design Week laten zien dat zorginnovatie niet alleen draait om nieuwe technologie, maar vooral ook om anders denken, samenwerken en experimenteren. Voor zorgorganisaties biedt dit waardevolle inzichten die ook in de dagelijkse praktijk toepasbaar zijn:

1. Betrek verschillende perspectieven. Door medewerkers, cliënten en naasten actief te betrekken, ontstaan oplossingen die beter aansluiten op hun behoeften en ervaringen.

2. Begin klein en durf te experimenteren. Innovatie hoeft geen grootschalig verandertraject te zijn. Ook kleine aanpassingen kunnen een verschil maken.

3. Stel de mens centraal. Of het nu gaat om AI, duurzaamheid of nieuwe woonvormen: uiteindelijk draait zorginnovatie om het verbeteren van de kwaliteit van leven én werken.

4. Kijk verder dan je eigen organisatie. Door kennis en ervaringen uit te wisselen met andere zorgorganisaties en experts ontstaan nieuwe inzichten en mogelijkheden die je alleen misschien niet had ontdekt.

Wat ons bezoek aan Dutch Design Week vooral duidelijk maakte, is dat de toekomst van de ouderenzorg niet alleen wordt bepaald door technologische ontwikkelingen en vooral begint met nieuwsgierigheid. Minstens zo belangrijk zijn de vragen die we stellen, de perspectieven die we samenbrengen en de ruimte die we creëren om nieuwe ideeën uit te proberen.

Misschien is dat wel de belangrijkste boodschap van Gezonde spanning: je hoeft niet altijd direct het antwoord te weten om een stap vooruit te zetten. Soms begint verandering simpelweg met de vraag: wat als we het eens anders bekijken?